WIERSZOWANY PAMIĘTNIK ZIEMIANINA GALICYJSKIEGO – Faustyn Żuk Skarszewski z Przyszowej

Wstęp

W tym roku mija dokładnie 150. rocznica powstania pierwszej części wierszowanych wspomnień Faustyna Józefa Żuk Skarszewskiego. Wspomnienia te, a raczej jak określał je sam autor przypomnienia – dedykował swoim wnukom i następnym pokoleniom.
Z pewnością nie mógł przewidzieć, że jego pamiętnik – szczęśliwie ocalony od zapomnienia – będzie czytany jeszcze półtora wieku później, a tym bardziej, że dojdzie do wydania go drukiem.
Mam ogromną satysfakcję, że po kilku latach mozolnego „odszyfrowywania” rękopisu, który trafił w moje ręce, zaistniała możliwość przedstawienia go szerszej publiczności. Bez cienia przesady mogę stwierdzić, że czytając ten pamiętnik – odbywam podróż w czasie. W prawdzie nie ułatwiał mi zadania dziewiętnastowieczny język tekstu, ale lekkość pióra Faustyna sprawiła, że otworzyły się przede mną drzwi do przeszłości. Oto wspaniała okazja, aby poznać najstarsze pokolenia Żuk Skarszewskich i skoligacone z nimi rody, dowiedzieć się jak wyglądało ich życie, poczuć wręcz atmosferę XIX stulecia.
Najbardziej fascynujące są tutaj charakterystyki poszczególnych członków rodziny, ich przyjaciół i sąsiadów. Faustyn przedstawiał te postaci w sposób realistyczny, wymieniając zarówno ich zalety jak i wady – nie uciekał się do wystawienia im jedynie laurek. Pamiętnik obfituje w barwne opisy różnych spotkań towarzyskich: wzajemnych odwiedzinach sąsiedzkich, imieninach, polowaniach, wycieczkach w Tatry.
Największe moje emocje budziły jednak fragmenty wspomnień dotyczące Przyszowej i chyba trudno mi się dziwić, bo od ponad dwudziestu lat mieszkam tutaj – w domu w którym urodził się Faustyn, a moje córki to jego prapraprawnuczki.
Po lekturze całego pamiętnika ku swojej wielkiej radości stwierdziłam, że niemal w każdej jego części przewija się ciepła myśl o naszej wsi. Faustyn w swoich wspomnieniach znalazł między innymi miejsce na opis nieistniejącego już dziś przyszowskiego kościoła z modrzewia, opisał górę Łyżkę, Bąkowiec, Kaninę, rzekę Słomkę, scharakteryzował także ówczesnych włościan. Nie zabrakło także opisu dworu przyszowskiego, który w czasach Faustyna wyglądał zupełnie inaczej niż obecnie.
Wyjątkowo wzruszające wydaje mi się to, że pomimo iż we wczesnej młodości opuścił Przyszową i bywał w tzw. „wielkim i szerokim świecie”, pozostała ona dla niego najpiękniejszym miejscem na Ziemi, o czym wielokrotnie wspominał w swoim pamiętniku. Właśnie z powodu tego, że Faustyn tak mocno akcentował swoje przywiązanie do Przyszowej, uważam, że do adresatów jego wspomnień, oprócz rodziny należą także wszyscy jej mieszkańcy .
Z pewnością nigdy by nie doszło do ukazania się drukiem Wspomnień Faustyna gdyby o ich przetrwanie nie zadbała kilkadziesiąt lat wcześniej jedna osoba, a była nią Krystyna z Romerów Żuk Skarszewska – moja teściowa. Poczytuję sobie za swój szczególny obowiązek podkreślenie roli jaką tutaj odegrała. Pamiętnik wraz z wieloma innymi starymi dokumentami całe dziesięciolecia miał bezpieczne schronienie w bibliotece przyszowskiego dworu, aż do momentu gdy do jego progów dotarła komunistyczna zawierucha. Wtedy to właśnie w imię „wyrównywania różnic klasowych”, Krystyna jako ówczesna właścicielka majątku, dostała od władzy ludowej trzy dni na wyprowadzkę. Czując na plecach oddech uzbrojonych milicjantów i partyjnych aktywistów była zmuszona do jak najszybszego spakowania swoich rzeczy. Jak sama wspominała, to co udało jej się ze sobą zabrać, zmieściło się na wóz drabiniasty. Najwyraźniej stare pożółkłe archiwalia były dla Krystyny bardzo ważne, skoro w tak skrajnie trudnych i niebezpiecznych warunkach pamiętała o zabraniu ich z przejmowanego przez komunistów domu.
Historia zatoczyła koło i po ponad 60 latach ocalone przed zniszczeniem wiekowe dokumenty powróciły do przyszowskiego dworu, a wśród nich pamiętnik Faustyna. Wydobyty spośród wielu innych archiwaliów, dostał szansę na drugie życie.
Specjalne podziękowania należą się Panu Jarosławowi Czaji, który po lekturze pamiętnika uznał, że ze względu na jego wartość historyczną nie może on pozostać zamknięty w szufladzie. Pasja Pana Jarosława do odkrywania dziejów naszego regionu, spowodowała że jest on nie tylko promotorem, ale i dobrym duchem całego przedsięwzięcia.
Szczególne słowa uznania kieruję do Pani Agnieszki Stefanowicz, która pomimo swoich rodzinnych i zawodowych obowiązków z wielkim zaangażowaniem wykonała tytaniczną pracę przy historycznym opracowaniu pamiętnika. Zadziwiała mnie jej znajomość genealogii rodziny Żuk Skarszewskich, a w rozmowach które miałam przyjemność z nią odbyć ujmowała mnie zawsze jej kultura osobista i takt.
Na koniec pragnę podziękować moim córkom Irenie i Weronice za to, że z dużą cierpliwością i wyrozumiałością znosiły moją wielogodzinną amatorską pracę archiwisty.

Mariola Żuk Skarszewska