Dawne i współczesne aspekty spółdzielczości Bank Spółdzielczy w Brzesku (1874-2024) – nakład wyczerpany

Opis

Dawne i współczesne aspekty spółdzielczości
Bank Spółdzielczy w Brzesku (1874-2024)

W 2024 r. Bank Spółdzielczy w Brzesku obchodził 150 letnią rocznicę swojego powstania, jako chlubny kontynuator Towarzystwa Zaliczkowego w Brzesku założonego w 1874 r., zarejestrowanego pod nazwą „Towarzystwo Zaliczkowe, spółka z nieograniczoną odpowiedzialnością”. Dzięki temu dzisiejszy Bank Spółdzielczy w Brzesku podtrzymuje działalność swojego zacnego protoplasty, pracując zawsze dla dobra dla społeczeństwa, mimo zmieniających się czynników geopolitycznych i gospodarczych, niosąc pomoc finansową, głównie dla lokalnej społeczności.

Mimo wielu zawieruch dziejowych Bank Spółdzielczy w Brzesku zawsze był blisko człowieka, działając pod różnymi szyldami: Od 1874 r. jako „Towarzystwo Zaliczkowe spółka z nieograniczoną odpowiedzialnością”. Od 1946 r. funkcjonował pod nazwą „Bank Spółdzielczy z nieograniczoną odpowiedzialnością”. Od 1948 r. realizował swoje zadania pod szyldem „Gminna Kasa Spółdzielcza z odpowiedzialnością udziałami”, a w 1956 r. ustanowiono nazwę „Kasa Spółdzielcza”. Dziesięć lat później w 1966 r. brzeska spółdzielnia oszczędnościowo-pożyczkowa funkcjonowała już pod marką „Bank Spółdzielczy w Brzesku” i tak istnieje do chwili obecnej.
W połowie 2023 r. organy Banku postanowiły w roku jubileuszowym 2024 r. zorganizować sesję popularnonaukową poruszającą wieloaspektowe funkcje instytucji kredytowych i spółdzielczych od XIX do XXI wieku. Konferencja odbiła się szerokim echem wśród społeczeństwa Brzeska i okolic, miała ona charakter otwarty, a jej obrady toczone w Regionalnym Centrum Kulturalno-Bibliotecznym śledzone były m.in. przez wielu członków brzeskich organizacji pozarządowych, jak również przez młodzież i pedagogów z brzeskiego liceum im. Mikołaja Kopernika.

W związku z dwudyspilinarnym charakterem wydawnictwa podzielone ono zostało na część historyczną oraz ekonomiczną. Pierwszą z nich otwiera tekst Piotra P. Dudy pt. „Towarzystwo Zaliczkowe w Brzesku 1874-1918 na tle galicyjskiej spółdzielczości kredytowej typu Schulzego z Delitzsch”, w którym poruszane są kwestie rozwoju spółdzielczości kredytowej w Galicji. Autor skupił się w pierwszej kolejności na systemie spółdzielczości opartej na zasadach zapisanych przez Franza Hermanna Schulze z Delitzsch. Ponadto podjęto próbę analizy powstania i działalności wybranych spółdzielni tego typu na tle brzeskiego Towarzystwa Zaliczkowego. W tekście tym nie zabrakło także odniesień do twórców brzeskiej spółdzielni oszczędności i pożyczek, w tym założyciela okocimskiego browaru Jana Ewangelisty Götz-Okocimskiego.

Artykuł Jerzego Kuzickiego odnosi się do tematyki inicjatyw kredytowych na terenach Królestwa Kongresowego oraz do podobnych przedsięwzięć wśród polskiej emigracji we Francji po powstaniu listopadowym. Tekst poświęcony jest tym przedsięwzięciom, które opierały się na idei tanich pożyczek. J. Kuzicki podkreśla, że niektóre z nich miały charakter spekulacyjny (np. „bank” Ludwika Jelskiego), ale powstał też Bank Emigracji Polskiej, instytucja o charakterze spółdzielczym. Autor zaznacza, że z tego środowiska wywodził się Ludwik Wołowski, postać ważna w historii światowej i francuskiej bankowości. W tekście przedstawione zostały także problemy egzystencji we Francji po listopadowej emigracji. Tu na pierwszy plan wysuwa się problem bardzo niskich zasiłków dla emigrantów, byłych oficerów wojska Królestwa Polskiego, uczestników Powstania Listopadowego. To właśnie powstające w tym okresie inicjatywy kredytowe stworzone przez Polaków miały na celu m.in. u poprawę losu uchodźców Wielkiej Emigracji.

Część historyczną zamyka tekst Artura Brożyniaka, a poświęcony jest on kształtowaniu się różnych idei narodowotwórczych na Ukrainie, dotyka zarazem kwestii rozwoju w Galicji, a później w Małopolsce Wschodniej ruchu spółdzielczego ukraińskiego i ruskiego oraz powiązań go z rodzącym i rozwijającym się ukraińskim nacjonalizmem.

Segment ekonomiczny publikacji otwiera tekst autorstwa Krzysztofa Kila, Eweliny Szkarłat oraz Mateusza Folwarskiego pt. „Czynniki rozróżniające rolę depozytów jako źródła finansowania banków spółdzielczych w Polsce”. Artykuł analizuje rolę i funkcjonowanie banków spółdzielczych w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem depozytów sektora niefinansowego jako głównego źródła ich finansowania. Podkreślono, że banki spółdzielcze stanowią kluczowy element polskiego systemu finansowego, szczególnie w finansowaniu rolnictwa, obszarów wiejskich i samorządów, a ich wyróżnikiem jest lokalny charakter działania, bliskie relacje z klientami, a także wspieranie lokalnych społeczności.

Autorzy dowodzą, że tradycyjna działalność banków spółdzielczych opiera się na przyjmowaniu depozytów i udzielaniu kredytów. Depozyty to podstawowe źródło ich finansowania, a ich stabilność i struktura są kluczowe dla stabilności całego sektora. Twórcy zwracają uwagę na doświadczenia z 2023 roku, które pokazały, że depozyty mogą być narażone na gwałtowne zmiany, a nawet panikę, co stanowi wyzwanie w niestabilnym otoczeniu makroekonomicznym. Autorzy poza tym stawiali sobie za cel zidentyfikowanie i ocenę czynników ekonomicznych, społeczno-demograficznych oraz behawioralnych, które wpływają na rolę depozytów w bankach spółdzielczych.
Ostatni z tekstów autorstwa Piotr Karasia słusznie udowadnia, że bankowość spółdzielcza swoje korzenie czerpie z tradycji wspierania lokalnych społeczności, co można było zaobserwować już w średniowiecznych instytucjach, takich jak włoskie Montes Pietatis. Oprócz tego P. Karaś przyznaje, że dynamiczny rozwój idei spółdzielczej nastąpił w XIX i XX wieku, zwracając uwagę na doniosłą rolę, jaką w omawianym okresie odegrali pionierzy ruchu spółdzielczego, tacy jak Hermann Schulze-Delitzsch i Friedrich Wilhelm Raiffeisen w Niemczech, a na ziemiach polskich Franciszek Stefczyk i Piotr Wawrzyniak. Autor ponadto słusznie zauważył, że już od początków dziejów bankowości spółdzielczej na ziemiach polskich istniał silny związek między nią a Kościołem katolickim, podkreślając zarazem realizację zasad nauczania społecznego Kościoła w bankowości spółdzielczej.

Piotr Paweł Duda
Lech Pikuła – prezes zarządu BS w Brzesku