ŚWIĘTE DAMY

SŁOWO WSTĘPNE

Niniejsza opowieść przedstawia cząstkę dziejów Polski, ze szczególnym uwzględnieniem obszaru Małopolski, zapisanych na kartach kronik a także przekazanych w tradycji ustnej. Zawarte w niej treści historyczne ukazują czasy średniowiecza przez pryzmat postaci, które odegrały znaczącą rolę w historii owej doby. Prezentowana tu też tradycja ustna, zwana legendą, uzupełnia dziejowy zasób faktów tego literackiego szkicu. Przydaje mu dodatkowej aury, jakże wówczas obecnej w życiu codziennym tego okresu dziejów.

Sąsiadujące ówcześnie ze sobą kraje polskich Piastów, litewskich kniaziów Giedyminowiczów, a ze strony Węgier Arpadów i Andegawenów, siłą rzeczy pozostawały w sojuszach politycznych umacnianych małżeństwami warstw panujących. Istotną rolę w przestrzeni czasowej tych związków, odegrały szlaki komunikacyjne – współcześnie zwane drogami z przeszłości. Na nich to przetrwało materialne dziedzictwo kulturowe wytworzone przez wieki ludzką tu obecnością. Gdy przyjdzie nam jednakże rozejrzeć się szerzej w tej przestrzeni terytorialnej, to odnajdziemy w niej również obecność wielu znakomitych postaci. Ich osobowość pozostawiła bowiem mocne ślady aż po dzień dzisiejszy, znacząc ich pamięcią bieg wydarzeń.

Tłem w tej biograficznej opowieści o krajoznawczym zabarwieniu, są miejsca zapisane różnorodnymi śladami pamięci o wydarzeniach z minionych wieków. Zapisały je dwie postaci, postaci szczególne, bo święte. Wpisały się one w krajobraz historyczno-geograficzny tych czasów, stając się pierwszoplanowymi ich bohaterkami.

Przenieśmy się zatem na jeden z najważniejszych szlaków komunikacyjnych średniowiecznej Polski, jakim był podówczas szlak węgierski prowadzący z Budy, stolicy królestwa Węgier, do Krakowa, miasta stołecznego królestwa Polski. Bo to nim przybyły do naszej ojczyzny węgierskie posłanki-królewny. Postaci te, ich polityczne znaczenie dla obu państw wyznaczyły na długo także relacje gospodarcze, kulturalne i społeczne.

Pora więc podać ich imiona wyznaczające, a zarazem tworzące fundamentalną, wielowiekową więź narodową. Są to postaci Kingi i Jadwigi – węgierskie królewny i święte Kościoła Katolickiego.

Obecność królewien, cór narodu węgierskiego na dworach polskich, miała także istotne znaczenie religijne. Nic w ówczesnych czasach nie scalało tak społeczeństw – narodów, jak wiara którą wyznawały, w tym przypadku – katolicyzm. Motywem przewodnim życia Kingi była religia, posłannictwu wiary poświęciła całe swoje życie. Jadwiga zaś, mimo swych osobistych pragnień, przedłożyła prywatne ambicje decydując się na drogę służby Bogu i narodu poprzez związek małżeński mający przenieść zarzewie wiary na nowe kraje. Swym świętym życiem i czynami zapisały się trwale w dziejach naszej ojczyzny, stały się Polkami.

Królewny Kinga i Jadwiga przybywając do Polski rozpoczęły poczet innych znanych postaci pochodzenia węgierskiego, które związały swe losy z dziejami naszego kraju.

Ponad dziewięciowiekowe sąsiedztwo Polski i Węgier, wspomagane osobistymi więzami władców, wywarło istotną rolę w historycznej przyjaźni bratnich krajów. Przenosząc się na karty tej opowieści, mamy możliwość naocznie się o tym przekonać.

Z „Świętymi Damami”, a więc św. Kingą i św. Jadwigą, spotkałem się nie tylko na lekcjach historii. Istotny kontakt z nimi pojawił się w trakcie mych krajoznawczych wędrówek. Podczas jednej z nich dotarłem do Wojnicza, a tu, stojąc przed drzwiami miejscowej kolegiaty pw. św. Wawrzyńca, dostrzegłem na ich zewnętrznych płaszczyznach płaskorzeźbione postaci węgierskich królewien – „Świętych Dam”, jak je w Wojniczu nazwano. W tej bowiem formie przekazano i utrwalono ich obecność w tym podówczas ważnym mieście. Zafascynowany ich wizerunkami dalszą już podróż po Małopolsce podjąłem wraz z nurtem ich życia, w faktach i legendach.